آزاده آقالطیفی
دانشجوی دكترای معماری، دانشكده معماری پردیس، هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
i

امروزه برای دیدن شكوفه درختان باید در مقابل جعبة جادو نشست و برای شنیدن صدای پرندگان به پاركهای خارج شهر رفت. هر
روز تكرار بی انگیزة روزهای قبل است و محیط زندگی به مثابه ظرف تكرار عادات همگانی. به جای خانه های پر جنب وجوش با حیاط و
حوض و گلدانهای شمعدانی، قوطی های خوابگاهی بدون حیاط، به جای كوچه های پر پیچ وخم و پر سایه با جوی آب وسط،
خیابانهایی همه شبیه به هم با نماهایی تایپ شده و امتدادهایی خط كشی شده، جای در زندگی ما باز كردهاند. این فضاها، آدم های
امروز و فردا را می سازد. بسیاری از آنها، به روز قبل عادت كرده و تلاشی برای دوباره آفریدن و خلق كردن امروز ندارند. پویایی آنها
در كشاكش زندگی ماشینی از دست می رود و كمتر رمقی برای خلاقیت آنها باقی می ماند.
هدایت چنین افرادی به سوی نگاه و تفكر خلاقانه، سخت به نظر می رسد. علاوهبر آن نسل آینده نیز در همین فضاها رشد می یابند.
پس ضروری است با تكیه بر رشد خلاقانه نسل بعد، به خلاقیت در دوران كودكی پرداخت. ( چراكه باروركردن روح كاوش و تقویت
فرآیند تفكر و خلاقیت در هر فرد، وقتی ممكن و مؤثر است كه این امكان در دوران كودكی برای او فراهم شود)
این مقاله برآن است تا با بررسی و تبیین نقش محیط در پرورش خلاقیت كودكان، عوامل محیطی موثر بر آن را بازنمایی نماید.
دراین راستا با دقت در زندگی روزانه كودك، درك او از محیط بازشناسی می گردد. سپس با نگاهی جامع، محیط های مرتبط با كودك،
مورد كنكاش قرارمی گیرد و در نهایت به ارائه راهكارهایی، هر چند ساده، جهت مناسب سازی فضاهای زندگی وی، پرداخته شد.
در این روند تلاش شدهاست تا ذهنیت كودكان از فضای كالبدی، شناسایی و تصویر ذهنی آنها از محیط و نیز مسیرهای فكری آنها
ثبت گردد. حجم زیادی از اطلاعات به وسیله بررسی های میدانی و مواجهه ی مستقیم با كودكان در محیط های مختلف، گردآمده
است كه بخشی را مصاحبه با كودكان، پرسشنامه ها، ثبت رفتار، حركات و بازیهای آنها و بخشی دیگر را ثبت ذهنیات كودك بوسیله
نقاشی، تصویرسازی، ساخت مجسمه و یا توصیف نوشتاری تشكیل می دهد. پس از مرحله ی شناخت ذهنیات، زندگی روزانه ی كودك
از دو جنبه ی مكانی ( فضاهای درگیر با كودك) و زمانی ( بازههای زمانی مختلف زندگی كودك) بررسی شده و در نهایت با دقت در هر
یك از 20 بازه زمانی بدست آمده، ایدههای فضایی و كالبدی برای مناسب بودن محیط برای كودك به ویژه خلاقیت او، ارائه
می گردد.
واژههای كلیدی: خلاقیت، كودك، عوامل محیطی ، معماری، شهر